Tiền Thật và Lời Hứa
Tiền Thật và Lời Hứa
Kỳ điều hành 3/9 nâng xăng bảy trăm đồng một lít, nhưng cái đắt thật là dầu diesel, 27.740 đồng, cao hơn xăng gần bốn nghìn rưỡi, trong rổ tháng tám tăng 22%. Xăng là chuyện người đi xe máy, diesel là giá vốn của xe tải, tàu cá, máy cày, nên nó không đắt ngay ở cây xăng mà đắt trong giá hàng, vài tháng sau mới bò tới mâm cơm.
Sản xuất tám tháng lập kỷ lục nhưng hơn 40.800 doanh nghiệp giải thể, tăng 125,5%, lập mới tháng 8 giảm 40,5%, lao động nhà máy chỉ tăng 3,8%. Chết gấp đôi giữa năm máy chạy kỷ lục không phải nghịch lý, đó là cái sàng của pha hết tiền rẻ: lớp vốn dưới mười tỷ bị rẩy ra trước, phần trụ lại là phần chịu nổi chi phí.
VN-Index cộng gần 21 điểm nhưng gần 23 điểm trong đó do đúng ba mã họ Vin gánh, độ rộng âm cả hai phiên, thanh khoản tụt dưới nền tháng trước. Dư nợ vay margin ở đỉnh mọi thời ngồi cạnh cái bảng điện vắng khách. Câu hỏi đúng không phải chỉ số lên hay xuống, mà ai cần giữ nó ở mốc này và trả bằng gì.
Đồng đô mạnh lên mà tỷ giá trung tâm lại quay đầu hạ, tức bên điều hành tự chọn mốc neo. Fed nghiêng tăng lãi, BOJ rút nốt vòi tiền rẻ, dòng vốn FTSE 21/9 chỉ là lệnh mua theo trọng số rổ. Cửa đau thật không ở bảng tỷ giá mà ở giá dầu, sốc cung móc túi cả người bán lẫn người mua.
Lãi qua đêm liên ngân hàng bị bơm dìm còn 1,19% cuối tháng, ngừng đè là bật lên 6% ngay sau lễ. Mức 1,19% không phải giá của tiền, giá thật nằm ở kỳ hạn một tuần 7,33%, đường cong đảo ngược mới là tờ khai giá thật. Cái vòi kẹt giữa ba bức tường: đáy thanh khoản, trần lạm phát, mép tỷ giá.
Cả bộ máy hô tăng tốc đúng lúc CPI tám tháng 4,45% chạm sát trần 4,5%. Bốn nguồn ý chí kéo bốn hướng, riêng Ngân hàng Nhà nước, nơi duy nhất nắm vòi tín dụng và tỷ giá, im lặng cả tuần ở cấp Thống đốc. Lệnh ép giải ngân và lệnh giữ giá dưới trần khó cùng thắng nếu không mở thêm bồn tiền.
Xuất nhập khẩu tám tháng chạm kỷ lục 770 tỷ đô, nhưng cán cân đã lật từ xuất siêu 14 tỷ sang nhập siêu 20,5 tỷ chỉ trong một năm. Kim ngạch được khoe, chiều thì giấu: hàng mua từ Trung Quốc, bán sang Mỹ, phần ở lại chỉ là tiền công lắp ráp. Phần ở lại năm nay ngắn hơn năm ngoái, dù kỷ lục dài hơn.
Bị cho nghỉ ở tuổi 35 không phải bạc bẽo, mà là hết hạn một hợp đồng thuê: cái hết hạn là cái giá từng được trả để thuê, không phải con người. Doanh nghiệp cắt người đắt, tuyển người rẻ là cỗ máy chạy đúng bản thiết kế. Sức lao động khấu hao theo tuổi, chỉ vốn sở hữu mới không hỏi tuổi.
Kế hoạch đầu tư công năm nay to kỷ lục, nhưng con số trên băng rôn là lời hứa, không phải tiền. Con số đáng đọc nằm ở dòng ít người ngó: bao nhiêu tiền đã thật sự rời khỏi kho bạc. Bài chỉ ra vì sao cái đồng hồ giải ngân nói thật hơn cái loa công bố, và vì sao ôm đất theo tin nghìn tỷ dễ ôm phải một lời hứa.
Ở tuổi đôi mươi, món hàng lớn nhất một người có để bán là sức lao động của chính mình, và giá của nó đang được định lại từng ngày. Bài nói về ba việc: nâng giá món hàng đó, giữ lại phần đã bán được, và vì sao tuổi trẻ nên học cho thuộc luật cuộc chơi trước khi lao vào thắng.
Mọi giải pháp cho chuyện lớp trẻ ngại đẻ chỉ có hai loại nút: bơm tiền vào túi, hay làm rẻ cái vé vào đời. Miễn học phí và nhà ở xã hội là nút đúng; phát tiền thưởng đẻ là nút Nhật, Hàn bấm hoài vẫn hỏng. Còn nút quyết định, thuế đất, thì vẫn nằm trên bàn giấy.
Không cưới, không đẻ không phải lười hay ích kỷ, mà là phản ứng với một bảng giá: khi cái vé vào đời, căn nhà, đắt hơn sức chở của đồng lương thì không ký hợp đồng là tính đúng. Nhật và Trung Quốc đã đi qua vết đó, nhà luôn đứng trước con.
'Tháo gỡ vướng mắc đất đai' nghe như sắp giải cứu giá, nhưng đọc kỹ danh sách, đơn giá, bảng giá, thuế, cưỡng chế, thì cái được gỡ không phải giá, mà là cái cân. Thị trường không cần ai họp để gỡ giá; sửa cái cân là để đất quay về đúng nghề: chỗ làm ăn, không phải chỗ để treo.
Đất đắt không phải vì hiếm mà vì bị bắt phải đắt. Không phải của cải có trước rồi tiền vay chạy theo, mà ngược lại: hệ thống phải bơm tín dụng nên đất buộc phải có giá và năm nào cũng nhích lên. Đống thế chấp phình lên không nói dân giàu ra, nó nói cả nước phải đem đất ra cắm mới có tiền tiêu.
Sổ đỏ lên VNeID không làm nhà rẻ đi, nhà hạ là nhờ lãi vay cắt cổ, không nhờ cuốn sổ. Giá nhà chưa bao giờ chạy bằng cuốn sổ, nó chạy bằng tiền vay. Số hoá cái sổ thực ra là lau máy, thay nhớt cho cỗ máy đẻ tín dụng của ngân hàng, nới vòi chứ không khoá vòi.
Margin lập kỷ lục 454 nghìn tỷ nhưng thanh khoản co lại, nghe ngược đời. Vì margin không phải tiền thật nằm trong chợ, nó là lời hứa chưa tới hạn, phần lớn chảy ra ngoài đảo nợ đất. Kỷ lục margin không phải huy chương, mà là sợi dây đang căng treo sẵn trên đầu.
VN-Index xanh lại không phải nhờ nội lực mà nhờ tin Ngân hàng Nhà nước bơm thanh khoản. Margin lập kỷ lục trong khi tiền thật vào chợ cạn đáy, số đông đang gồng nợ chờ tiền chính sách. Chợ đang thở bằng bình oxy: ai cầm van thì người đó quyết nhịp lên xuống.
Cash là tiền thật đổi bằng mồ hôi; margin chỉ là lời hứa có người phải trả lãi. Bao năm nay vốn bơm ra bằng cách thế chấp đất rút margin, và cái ống đó đã đầy trần. Gọi vốn khổng lồ không phải vặn to ống cũ, mà đào một hồ chứa mới, đổi từ vay đất sang bán cổ phần.
Miền Tây nuôi cả nước ăn nhưng lại là nơi mất người nhiều nhất. Người ta không kéo về nơi làm ra cái ăn, mà về nơi cái ăn đã biến thành tiền và đất. Bản đồ di cư không đo vùng nào giỏi dở, nó chỉ cho thấy của cải đang đọng ở đâu.
Ưu đãi hút vốn dầu khí trông như bán rẻ tài nguyên, nhưng dầu nằm im dưới đáy biển thì đáng đúng bằng không. Chia phần lớn của một mỏ có thật vẫn hơn ôm trọn một con số không, nhà nước đổi phần dầu lấy đô, lấy năng lượng và cái thế tự chủ chảy về ngay hôm nay.