Mở room ngoại, vay đô quốc tế: báo gọi là vốn, phần lớn là nợ phải trả bằng đô

Ai đọc anh lâu đều nghe câu này rồi: nợ nhiều thì phải bán vốn. Ba má giàu thì bán cho ba má. Ba má nghèo thì bán ra nước ngoài.

Tuần này đọc báo thấy đúng y như vậy, chỉ có điều báo không gọi nó bằng tên thật.

Đếm cửa vào trước. EVF họp cổ đông bất thường hôm 21/8, nâng room ngoại lên 50%, rồi 10/9 ký vay Proparco 20 triệu đô. HDBank tháng 7 vay hợp vốn quốc tế 721 triệu đô, đang tính thêm 500 triệu đô trái phiếu quốc tế. Cuối tháng 9, Bộ Tài chính với Ngân hàng Nhà nước sang Mẽo gặp nhà đầu tư, dọn đường cho lần vay trái phiếu bằng đô đầu tiên kể từ 2014, báo đưa phương án 0,5 đến 1 tỷ đô, Bộ nói chưa phát hành. Báo gom hết vào một chữ: cửa ngõ đưa vốn quốc tế vào nền kinh tế.

Giờ đếm cửa ra. Từ đầu năm tới cuối tháng 8, khối ngoại bán ròng hơn 90 nghìn tỷ trên sàn, quy thô ra đô cỡ 3,5 tỷ. Tuần đầu Việt Nam vào rổ FTSE, cái tuần ai cũng chờ tiền ngoại đổ về, họ bán ròng thêm 2.868 tỷ, bán 4 trên 5 phiên.

Cộng những khoản báo kể, cửa vào vẫn nhỏ hơn cửa ra, mà một phần trong đó mới là phương án chưa ký. Mà cái nhỏ đó cũng chưa hẳn là vốn.

Chữ "vốn" ở đây đang đội hai cái mũ. Phần mua cổ phần qua room chỉ thành vốn thật cho doanh nghiệp khi họ phát hành riêng lẻ, còn mua lại trên sàn thì tiền sang tay người bán cũ. Vốn cổ phần không phải trả lãi, nhưng người ta bán ra lúc nào cũng được. Phần vay hợp vốn, trái phiếu quốc tế là nợ. Nợ thì trả cả gốc lẫn lãi, mà trả bằng đô, thứ mình không in ra được.

Vì sao phải đi mượn? Vì cái bồn trong nước đang hụt. Tính tới cuối tháng 8, tiền cho vay ra tăng 10,24% so với cuối năm ngoái, còn tổng huy động bằng đồng tăng quanh 8,8%. Cho vay đang chạy nhanh hơn tiền gửi, và phần tiền gửi mới thêm trong năm còn thấp hơn thế. Tiền ba má gửi vào không theo kịp tiền cho vay ra thì phải bán ra ngoài. Dễ hiểu!

Vấn đề là ngày trả nợ không do mình chọn. Người cho mượn chọn, và họ chọn theo lãi bên Mẽo. Fed vừa quay lại tăng lãi, lợi suất trái phiếu Mẽo 10 năm lên 5,223%, cao nhất từ năm 2007. Năm 2022 anh em xem phim này rồi: lãi đô bên Mẽo lên, quỹ ngoại bán cổ phiếu ở vùng cao, đổi ra đô, mang về gửi nhà băng Mẽo. Không ai ở lại vì tình cảm.

Tiền quay đầu thì cầu đô tăng, tỷ giá bị ép. Tuần này tỷ giá trung tâm đã lên kỷ lục 25.641 rồi. Nhà nước phải chọn giữ tỷ giá hay giữ lãi suất, mà giữ tỷ giá thường phải hút bớt tiền đồng về, và lãi tiền đồng dễ bị đẩy lên. Người trả hoá đơn cuối cùng không phải quỹ ngoại, cũng chẳng phải ông chủ ngân hàng. Là anh em đang vay tiền đồng phải trả lãi cao hơn, là người đang cầm tiền đồng thấy sức mua mỏng đi.

Tiền mượn chỉ trả được nếu nó kịp biến thành hàng làm ra bán lấy đô trước ngày người ta đòi. Còn nó chảy vào đất, vào giấy, thì chỉ là dời cái lỗ sang năm sau và sang túi người khác.

Vốn thì muốn đi lúc nào thì đi. Nợ thì đến hạn là đòi. Báo gọi cả hai là cửa ngõ.