Tiền Thật và Lời Hứa
Tiền Thật và Lời Hứa
Fed tăng lãi và Warsh nói hai câu đáng chú ý hơn con số: đã rút bớt hỗ trợ, nhưng chưa gọi là thắt chặt. Nghĩa là tiền đắt lên chứ chưa hiếm đi, khác hẳn kiểu siết cả hai đầu năm 2022. Lãi cao lần này là cái máy lọc, tách tài sản có dòng tiền thật khỏi tài sản nuôi bằng nợ.
FED tăng lãi 0,25% lên 3,75-4% không phải để dập lạm phát, mà để giữ niềm tin của thế giới vào đồng đô. Lạm phát lần này là đình lạm, đến từ chi phí đội lên nên lãi suất không chữa được gốc. Với Việt Nam, sức ép của cú tăng dồn vào tỷ giá trước khi chạm tới lãi vay trong nước.
Đêm qua lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ mọi kỳ hạn cùng lập đỉnh 19 năm, riêng kỳ hạn 10 năm chạm 5%. Người ta bảo thị trường đoán Fed, nhưng khi cả đường cong bật lên một lúc thì đó là chuyện khác: thế giới đang định giá lại lạm phát dài hạn và thâm hụt của Mỹ, và bắt Mỹ trả giá thật cho những đồng đô nó in ra.
Vì sao lãi vay mặt bằng thương mại ở ta luôn cao, và vì sao đó không phải chuyện xui rủi. Khi chưa có thuế giữ đất theo năm, khoản lãi hàng tháng chính là thứ thuế nắm giữ trá hình, chỉ khác là nộp cho ngân hàng thay vì nộp cho nhà nước.
Khung cung-cầu-giá trong sách phương Tây giả định nhà nước đứng ngoài thổi còi. Ở Việt Nam, nhà nước vừa chơi, vừa làm trọng tài, vừa sửa luật giữa ván: lãi suất niêm yết một giá còn giá thật một nẻo, tỷ giá phẳng vì được giữ chứ không phải cung cầu tự cân. Bài chỉ ra bốn câu cần hỏi thêm sau cung-cầu-giá, và vì sao bộ công cụ đó không vô hạn.
Kinh tế vĩ mô tuần qua (06-13/09): tiền bơm ra tuần này chảy một chiều: sản xuất, đầu tư công và doanh nghiệp lớn no, chứng khoán và địa ốc vay nợ đói. Chỉ số thủng 1.800 đúng tuần sản xuất cao nhất bảy năm, trong khi hoá đơn nợ xấu và trái phiếu của vòng bơm trước đã về.
Khu đô thị bỏ hoang mọc khắp nơi, vậy mà chủ đầu tư vẫn khởi công dự án mới hoành tráng hơn. Với họ, cái nhà không phải chỗ để ở mà là tài sản đem thế chấp, là cỗ máy bơm tiền, và là cái bể bê tông nhốt lạm phát cho khỏi tràn vào giá hàng tiêu dùng. Nhà ế không phải thất bại, đó là thiết kế.
Dự thảo đánh thuế bất động sản khiến nhiều người lo nhà nước đánh vào người có nhà. Bài này tách bạch: thuế nắm giữ hàng năm nhắm vào đất ôm chờ giá của giới đầu cơ, chứ không nhắm vào căn nhà để ở. Và vì sao một khoản thuế lại ép được giá đất về nhu cầu thật.
Lạm phát là cái quả, không phải nguyên nhân: nó là nhiệt kế báo tiền bơm ra có biến thành hàng thật hay không. Tiền vào chỗ đẻ ra hàng thì giá yên, vào chỗ không làm ra gì thì tràn vào giá, đó là lãng phí. Trần mục tiêu là mốc neo kỳ vọng, không phải lằn ranh nền kinh tế sập.
Thị trường chứng khoán là cái máy hút tiền mặt bằng đòn bẩy: bơm margin để dụ người vào, siết margin để lùa người ra. Tiền thua không bốc hơi, nó bò lên tay kẻ cầm sẵn tiền mặt và kẻ cầm cái máy in, những kẻ không bao giờ phải bán lúc hoảng. Máy không cần nhà cái giật dây, nó chỉ cần lòng tham muốn gỡ nằm sẵn trong mỗi người.
PPP bảo nước nghèo xài tiền còn lời hơn bên tây, nghe sướng tai nhưng chỉ là cây thước để tự an ủi. Muốn biết một nền kinh tế khoẻ thật hay không, đừng đo cái người ta cần, hãy đo cái người ta thèm. Một hãng có dám hét giá món xa xỉ hay không mới là cây nhiệt kế thật.
Dòng vốn ngoại vào theo rổ chỉ số khi nâng hạng không phải tiền tin vào thị trường, mà là tiền buộc phải mua theo trọng số. Nâng hạng chỉ mở cửa; giữ được dòng tiền đó hay không là ở chỗ sàn có hàng niêm yết mới thật để tiền mua, không thì tiền chỉ thổi giá rổ cũ rồi rút theo lịch cơ cấu quỹ.
Nghị định 339 không làm giá chung cư giảm sâu: giá neo vào giá đất và dòng tiền, không vào công năng kinh doanh của căn hộ. Nó chỉ ép phân hoá: căn để ở thật đứng giá, căn mua để khai thác thì lộ mặt. Muốn giảm sâu phải nhìn tín dụng và giá đất.
Chiều lãi suất trong nước không do Fed hay con số lạm phát quyết, mà theo cái dễ vỡ nhất lúc đó, ở nền kinh tế mở nhỏ thường là tỷ giá. Fed đảo chiều mà lãi trong nước vẫn một hướng vì còn phải giữ tỷ giá. Tỷ giá còn căng thì lãi khó nhẹ tay.
Bề mặt số liệu tuần này đẹp nhất nhiều năm, nhưng đi từ tầng sản xuất xuống tầng doanh nghiệp thì tầng nào cũng hụt. Cái đang lên đều là cái phải trả, giá dầu, lãi vay, nghĩa vụ nợ; cái đang xuống đều là chỗ dựa, độ rộng thị trường, đơn hàng ngoài, số doanh nghiệp còn trụ. Một tuần của bằng chứng phòng thủ, không phải mở rộng.
Trái phiếu bất động sản lãi 12-13% là cửa phụ của ngành địa ốc khi ngân hàng khoá cửa chính, bước qua là tự khai đã hết cửa vay. Tháng 8 có 23 trong 28 lô trái phiếu là của chính ngân hàng, địa ốc gần như không chen vào. Ba chủ đầu tư cùng khất nợ trong một tuần, đỉnh đáo hạn dồn vào tháng 12 khoảng 23.700 tỷ.
Giá dầu diesel 27.740 đồng một lít, cao hơn xăng gần bốn nghìn rưỡi, mới là cái đắt thật của kỳ điều hành 3/9, không phải bảy trăm đồng tăng ở xăng. Trong rổ tháng tám diesel tăng 22%. Xăng là chuyện người đi xe máy, diesel là giá vốn của xe tải, tàu cá, máy cày, nên nó không đắt ngay ở cây xăng mà đắt trong giá hàng, vài tháng sau mới bò tới mâm cơm.
Sản xuất tám tháng lập kỷ lục nhưng hơn 40.800 doanh nghiệp giải thể, tăng 125,5%, lập mới tháng 8 giảm 40,5%, lao động nhà máy chỉ tăng 3,8%. Chết gấp đôi giữa năm máy chạy kỷ lục không phải nghịch lý, đó là cái sàng của pha hết tiền rẻ: lớp vốn dưới mười tỷ bị rẩy ra trước, phần trụ lại là phần chịu nổi chi phí.
VN-Index cộng gần 21 điểm nhưng gần 23 điểm trong đó do đúng ba mã họ Vin gánh, độ rộng âm cả hai phiên, thanh khoản tụt dưới nền tháng trước. Dư nợ vay margin ở đỉnh mọi thời ngồi cạnh cái bảng điện vắng khách. Câu hỏi đúng không phải chỉ số lên hay xuống, mà ai cần giữ nó ở mốc này và trả bằng gì.
Đồng đô mạnh lên mà tỷ giá trung tâm lại quay đầu hạ, tức bên điều hành tự chọn mốc neo. Fed nghiêng tăng lãi, BOJ rút nốt vòi tiền rẻ, dòng vốn FTSE 21/9 chỉ là lệnh mua theo trọng số rổ. Cửa đau thật không ở bảng tỷ giá mà ở giá dầu, sốc cung móc túi cả người bán lẫn người mua.