Giải phóng mặt bằng Hà Nội: đền bù gấp đôi giá hôm qua

Lý Công Uẩn viết chiếu dời đô, khen thành Đại La ở giữa trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi. Dịch sang tiếng bây giờ thì rồng cuộn hổ ngồi nghĩa là quỹ đất trống ở lõi. Cụ cần một cái lõi rộng hơn, đáng tiền hơn, chứ rồng với hổ có đóng thuế cho ai đâu.

Nghìn năm sau Hà Nội lại dời. Lần này không dời vua mà dời dân. Danh mục 3.133 dự án thu hồi đất cho 2026–2030 đã thông qua, còn dự thảo quy hoạch Thủ đô đề xuất dời hơn 860 nghìn người trong vành đai 3 ra ngoài tới năm 2045. Dời vua thì một cỗ kiệu. Dời dân thì phải tính tiền.

Vì sao phải dời? Sài Gòn có Thủ Thiêm, dọn từ ba chục năm trước, giờ chỉ việc bán. Hà Nội không có cái kho ấy, giữa phố hết chỗ trống. Mà lúc này ngân hàng đã cho vay căng, cứ 100 đồng tiền gửi thì cho vay ra gần 115 đồng, vốn mới nhiều khả năng phải trông vào tiền Nhà nước bơm. Tiền bơm ra thì phải có hàng đất đặt sẵn, không thì tiền đuổi hàng, giá tài sản bị đẩy lên. Đất trống ở lõi là chỗ đặt tiền hời nhất, vì quanh nó sẵn người, sẵn việc, tiền đổ vào là ra việc ngay. Không có thì phải dọn.

Báo khen Hà Nội chơi sang, bồi thường gấp đôi bảng giá. Bà con ven sông chắc cũng thấy hời. Thực ra gấp đôi là gấp đôi giá của ngày hôm qua. Ở bãi An Dương, nhân hai lên được 201,6 triệu một mét vuông, cao hơn hẳn giá môi giới ngoài đê năm 2024, độ 120 đến 150. Nghe sướng. Nhưng giá rao năm nay đã 276, dù giá rao chưa phải giá bán được. Tức là Nhà nước trả đủ, trả dư cho cái giá của hôm qua, còn cái giá của ngày mai thì không bán.

Ngày mai ai ăn? Nhìn sang Hà Đông năm 2024, đất đấu giá trúng gấp hơn 8 lần giá khởi điểm, dù sau đó nhiều người trúng bỏ cọc, mà khởi điểm thì thường bám theo chính cái bảng giá kia. Mua theo bảng, bán theo chợ. Nét bút quy hoạch in ra tiền còn nhanh hơn máy in tiền.

Còn người ở ven đê Long Biên, chỗ không phải mặt đường, nhân đôi xong được 41,4 đến 57,6 triệu một mét, mang về khu tái định cư Thư Lâm thì lô ngoài thị trường ở đó rao 66 đến 75. Nếu phải mua theo giá thị trường, bán một mét ở chỗ cũ là mua không nổi một mét ở chỗ mới. Hộ không sổ thì dự thảo cho hỗ trợ tới 60%. Không sổ thì được thương, thương sáu phần mười.

Có người kêu bất công. Anh thì thấy công bằng chán. Phần chênh đâu phải do người ngồi trên đất làm ra. Nó do con đường, cây cầu, cái tờ quy hoạch đẻ ra. Ai cầm bút thì ăn phần ấy, xưa nay vẫn thế.

Nhưng muốn ăn trọn còn phải biết chờ. Xem Thủ Thiêm. Quyết định từ 1996, dọn lúc đất còn rẻ, tới 2021 mới có phiên đấu lớn. Hai mươi lăm năm. Người trúng năm ấy trông vào tiền vay, gặp lúc vòi tín dụng khoá thì bỏ cọc, cả nhóm lô mất 1.051 tỷ. Nhà nước giữ tiền cọc, giữ luôn đất. Thua bạc mà nhà cái còn thu thêm tiền bàn.

Năm nay tín dụng bất động sản bị trần. Người khác gặp cảnh ấy thì hạ giá. Thành phố thì lùi phiên, lô 3-12 cũ còn nâng khởi điểm từ gần 2.968 tỷ lên 10.198 tỷ, khoảng 1 tỷ một mét vuông đất. Cầu mỏng mà giá khởi điểm vẫn leo. Đúng là hài.

Hài nhưng không ngu. Trong phòng đấu giá chỉ có một người không phải trả nợ đúng hạn và sống qua được nhiều nhiệm kỳ. Phần chênh của đất là tiền công của sự chờ. Ai chờ được thì ăn. Ai không chờ được, vì bị dời hay vì đang nợ, thì trả tiền chờ hộ. Nhà lõi bây giờ cho thuê được 2 đến 3% một năm, vay mua thì lãi 10,9%. Người vay đủ giá nhà thì mỗi năm hụt chừng tám điểm phần trăm giữa tiền thuê và tiền lãi, để chờ giá lên, thứ mà người đã chờ từ trước đang cầm sẵn.

Nghìn năm trước cụ Lý dời đô, giờ Hà Nội dời dân. Đổi chiếu chứ không đổi việc. Rồng vẫn cuộn, hổ vẫn ngồi, chỉ có người là phải đi.