Đứa em Gen Z hỏi anh bao giờ nó giàu, anh bảo sai từ câu hỏi
Đứa em họ của anh, Gen Z, hai ba tuổi, hôm rồi ngồi thở dài hỏi anh một câu: bao giờ thì em mới giàu được hả anh.
Anh nói luôn, sai từ cái câu hỏi đó rồi.
Không phải anh chê nó. Cả một thế hệ đang hỏi đúng câu đó, và đang mắc kẹt đúng ở đó. Nhìn cái giá nhà chạy nhanh hơn cái lương, thấy tấm vé vào đời mỗi năm một đắt, rồi đâm ra sốt ruột muốn giàu cho nhanh. Mà càng sốt ruột thì càng dễ mất sạch.
Hôm nay tiện anh nói cái mà thực ra ít đứa chịu nghe.
Ở tuổi này, trong tay bạn chỉ có đúng một món để bán. Không phải nhà, không phải vàng, không phải mấy mã cổ phiếu nghe lỏm trên group. Là sức lao động của chính bạn. Nghe thì tưởng ít, nhưng đó lại là món hàng có biên độ giá rộng nhất trên đời, và giá của nó đang được người ta viết lại từng ngày. Người biết bán, mỗi năm một giá khác. Người không biết, mười năm vẫn một mức, rồi ngồi kêu đời bất công.
Nên anh dặn có ba việc. Chỉ ba thôi.
Một, nâng giá cái món bạn bán. Đừng phí hơi chửi cái bảng giá, đó là việc của người đã bị loại khỏi sân. Đào cho sâu lấy một cái nghề tới mức người ta khó thay được bạn, thêm cái ngoại ngữ để bước ra khỏi ao làng. Rồi đứng cho đúng chỗ. Chỗ nào tiền mới đang đổ vào thì vác sức tới đó, đừng đứng chỗ tiền cũ đang tàn rồi ngơ ngác sao lương mãi không nhúc nhích. Cùng một giọt mồ hôi, đổ chỗ này thành vàng, đổ chỗ kia thành nước lã.
Hai, giữ lấy phần đã bán được. Kiếm về đồng nào, giữ chặt đồng đó, mà giữ là giữ cái ruột chứ đừng ôm cái vỏ. Cái ruột là thứ nằm trong tay là chắc: cái nghề, đồng tiết kiệm không ai giật nổi, cái sức khỏe. Cái vỏ là thứ trông oai mà rỗng: con xe trả góp, cái điện thoại đời mới, mấy con số xanh đỏ nhảy trên app. Và đừng bao giờ mượn sức mình chưa có để đi cược. Đòn bẩy ở tuổi này là con dao cầm đằng lưỡi. Được thì được vài đồng, đứt tay thì đứt tới xương.
Ba, cái này quan trọng nhất. Đừng bao giờ bê phần mồ hôi mới kiếm được ra chiếu bạc rồi ngồi làm nhà từ thiện. Người ta không mở sòng ra để cho bạn giàu. Người ta mở sòng để cái phần của bạn chảy sang túi người ta, êm ru, có khi còn làm bạn biết ơn. Bạn đặt lên chiếu cái cày cả năm mới có, tự nhủ lần này khác. Không khác đâu.
Giờ quay lại cái câu hỏi ban đầu.
Tuổi hai mươi không phải cái ván để thắng. Nó là ván tập đọc luật. Ai ở tuổi này mà vớ được mẻ lớn thường là người nguy nhất, vì tưởng mình giỏi trong khi chỉ gặp may, rồi mẻ sau cược cả cơ nghiệp vào cái tưởng đó và cháy sạch. Còn người thua mà ngồi đọc cho ra cái luật ngầm, thắng nhờ cái gì, thua vì cái gì, thì mười năm sau vẫn còn ngồi ở bàn, còn cầm được bài. Cái thắng thật tới muộn. Và nó chỉ tới với người còn sống được tới lúc đó.
Nên anh chốt một câu.
Ván này chưa cần thắng. Chỉ cần đừng cháy túi và đọc cho thuộc cái luật. Nâng giá cái mình bán, giữ chặt cái ruột, đừng ngồi làm nhà từ thiện trên chiếu bạc của kẻ khác. Làm được ba cái đó, tới ván sau, khi tiền thật lên bàn, bạn vẫn còn cầm được bài trong tay.
Còn giàu hay không, để ván đó hẵng hỏi.