Hai loại nút để bấm
Anh gạt hết mấy lời hô hào sang bên. Chuyện lớp trẻ không chịu cưới, không chịu đẻ, muốn chữa thì rốt cuộc chỉ có đúng hai loại nút để bấm.
Nút thứ nhất bấm vào túi người ta: phát tiền, thưởng đẻ. Nút thứ hai bấm vào giá cái vé vào đời: làm rẻ cái nhà, làm rẻ cái sự học. Cứ xếp từng chính sách vào một trong hai ngăn ấy là biết ngay cái nào chữa bệnh, cái nào chỉ dán miếng băng lên cho đỡ thấy máu.
Giờ soi xem nhà mình đang bấm nút nào.
Miễn học phí. Từ năm học này, mầm non với phổ thông công lập cả nước thôi thu học phí. Cái hay là nó không đi qua tay ai. Nó xén thẳng một khúc ra khỏi cái hoá đơn nuôi con dài hai chục năm. Vé rẻ đi thật, chẳng thổi giá thứ gì. Nút đúng.
Nhà ở xã hội. Tới giờ hơn bảy trăm ngàn căn đang xây, gần hai trăm ngàn căn đã xong, gộp lại cỡ bảy phần mười cái mục tiêu một triệu căn. Lại thêm Quỹ nhà ở quốc gia vừa lập, mồi mười ngàn tỷ. Cái này đánh vào nguồn cung. Nhà đắt là vì ít nhà mà lắm tiền xúm vào tranh. Đẻ thêm nhà ra ở đúng khúc người trẻ với tới, thì cái đắt đó dịu xuống, mà không phải nhét thêm đồng nào vào cuộc giành giật. Cũng nút đúng.
Còn phát vài ba triệu thưởng một đứa con? Nói thẳng, đó là cái nút Nhật với Hàn đã bấm mòn tay suốt hai ba chục năm, mức sinh vẫn cứ rơi. Vài triệu lì xì làm sao trả nổi cái vé mấy tỷ. Bấm cho vui thì được, tựa vào nó thì chết.
Nói cho công bằng, mấy nút nặng ký nhà mình bấm phần lớn rơi đúng cái ngăn chữa bệnh. Hướng đi trúng.
Có điều, cái nút nặng nhất thì vẫn nằm nguyên trên bàn giấy.
Đó là thuế đất, thuế đầu cơ. Đây mới là nút đánh trúng cái làm cho cái vé đắt, bởi giá đất leo theo tiền vay chứ có leo theo đồng lương đâu. Xoá học phí, xây nhà xã hội là gọt cái vé ở phần ngọn. Muốn chặt cái gốc đẩy giá thì phải là thuế. Vậy mà nút này tới nay mới nằm trên mấy tờ kiến nghị, bàn ra bàn vào bao năm chưa nên hình hài cái luật.
Ừ thì nó chậm cũng có cái lý. Nền kinh tế mình lâu nay vẫn mượn chính cái giá đất cao để bơm vốn ra chạy. Đánh thuế mạnh tay một cái là tự bóp vòi vốn của mình, nên phải thay vòi trước đã: dồn đầu tư công, mở đô thị vệ tinh cho có công ăn việc làm, rồi mới siết. Cái lý ấy đứng được. Chỉ có điều cái chữ "rồi mới" nó dài dặc mấy năm nay, mà mỗi năm chần chừ là thêm một lứa nữa lười đẻ.
Nên nói gọn: đường thì trúng, mỗi tội chân đi hơi thủng thẳng.
Sau chót, hai loại nút ấy khác nhau ở đúng một chỗ: tiền trả cho cái vé moi ở đâu ra. Trợ cấp là trả bằng tiền in. Mà tiền in rải xuống thì cuối cùng lại bò ngược lên chính cái giá nhà, y như đổ nước vào rổ. Còn thuế đất là moi từ cục tô mà kẻ ôm đất ngồi không cũng hưởng, lôi nó về làm rẻ cái vé. Cái cuộc lười đẻ này chỉ tan khi cái vé rẻ đi bằng đồng tiền loại sau. Chứ phát tay kiểu loại trước, thì phát bao nhiêu cái vé nó nuốt lại bấy nhiêu.