Cái gan ngồi im

Giá của mọi tài sản, bóc hết những thứ rườm rà bên ngoài, rút lại chỉ là một phép chia. Lấy tổng số tiền đang đi săn nó, chia cho số hàng đang có. Chấm hết. Mọi thứ còn lại chỉ là trang trí.

Hình dung một cái chợ đêm đóng cổng lại. Bên trong có đúng mười món hàng bày bán. Cả chợ, gom hết tiền trong túi mọi người, được đúng mười triệu. Vậy trung bình mỗi món gánh một triệu. Không phải vì món nào đáng một triệu, mà vì mười triệu chia cho mười món thì ra thế.

Giờ ngân hàng ngoài kia nâng lãi tiết kiệm lên. Một nửa số người trong chợ thấy đem tiền gửi ăn lãi ngon hơn, rút tiền ra khỏi túi mang về nhà băng. Tiền trong chợ còn sáu triệu. Vẫn mười món hàng đó, không món nào hư hao đi, nhưng giờ mỗi món chỉ còn gánh nổi sáu trăm nghìn.

Để ý chỗ này. Số tiền rút đi không chạy sang cái chợ bên cạnh. Nó bốc hơi khỏi cuộc chơi, quay về nằm im trong sổ tiết kiệm. Tiền đắt lên thì phần tiền chịu đi săn hàng co lại, mà phần đó co thì giá buộc phải xuống. Đó là tất cả những gì nằm sau cái câu người ta hay nói: đỉnh của lãi suất là đáy của tài sản, và ngược lại. Không có phép màu nào cả, chỉ có phép chia.

Hiểu tới đây, tưởng đã xong. Kỳ thực mới đi được nửa đường.

Vì cái phép chia này ai đọc cũng hiểu. Nó có giấu ai đâu. Vậy mà chín mươi chín phẩy chín phần trăm người chơi vẫn cháy túi. Lạ không?

Không lạ. Cái khó chưa bao giờ nằm ở chỗ biết. Nó nằm ở chỗ dám ngồi im khi phép chia bảo ngồi im. Lúc tiền đang đắt, luật bảo đứng ngoài, thì người hiểu luật phải khoanh tay nhìn thiên hạ mua bán rào rào, năm này qua năm khác. Mà cái chợ này, tận gốc, được dựng lên để vắt cho đám đông cạn túi. Nó ép người ta phải cựa, phải nhảy vào, phải đoán đáy đoán đỉnh, cho tới khi tài khoản trống trơn mới thôi. Ngồi im, với đa số, là một cực hình. Người ta thà mua sai còn hơn ngồi không.

Thành ra cái hiếm không phải kiến thức. Kiến thức thì người ta cho không ngoài chợ. Cái hiếm là cái gan ngồi im.

Và đây mới là chỗ xoáy nhất. Chính vì cả đám đông không ngồi im nổi, nên miếng ăn mới rơi vào tay số ít chịu ngồi im. Giả sử ngày mai tự nhiên ai cũng đủ bình tĩnh đứng yên đúng lúc, thì miếng ăn đó bốc hơi luôn, y hệt số tiền rút khỏi cái chợ lúc nãy. Lợi thế của kẻ kỷ luật sống được là nhờ đám đông còn cựa quậy.

Nên đầu tư, nói cho cùng, không phải tài đoán. Nó là hiểu lấy một phép chia đơn giản, rồi đủ lì để đi cùng nó trong khi cả chợ đang kéo về hướng ngược lại.