Nơi nuôi cả nước, lại là nơi mất người nhất

Ở quê anh dưới miền Tây, cái xóm hồi nhỏ anh biết giờ gần như chỉ còn người già với chó. Đám thanh niên bỏ ruộng đi hết, lên Bình Dương, lên Sài Gòn làm công nhân, mấy năm mới về một lần. Ruộng thì vẫn đó, lúa vẫn lên, nhưng người thì cứ vợi dần.

Không riêng gì xóm anh. Một năm qua, cả vùng đồng bằng sông Cửu Long mất ròng hơn một trăm hai bảy ngàn người. Cứ mười người dọn tới thì có gần mười hai người bỏ đi. Cả nước không đâu chảy máu người bằng nó. Trong khi đó, hai cực Sài Gòn và Hà Nội thì hút vào, riêng miền Đông Nam Bộ được thêm một trăm tám hai ngàn.

Nhìn con số ấy, dễ tưởng miền Tây kém cỏi nên dân phải bỏ xứ. Anh nghĩ ngược lại.

Miền Tây là cái yết hầu lương thực của cả nước, thậm chí của cả vùng Đông Nam Á. Lúa, cá, tôm, trái cây, phần lớn từ đó mà ra. Nó nuôi cả nước ăn. Vậy mà nó lại là nơi mất người nhiều nhất. Nghe thì vô lý, nhưng nghĩ kỹ lại đúng đến lạnh người.

Bởi vì người ta không kéo về nơi làm ra cái ăn. Người ta kéo về nơi cái ăn đã biến thành tiền.

Con cá con lúa miền Tây làm ra bị mua với giá rẻ mạt. Người trồng ra nó lãnh đồng lương đủ sống lay lắt. Nhưng cũng chính cái lương thực rẻ đó giữ cho vật giá cả nước khỏi tăng, giữ lạm phát thấp, nhờ vậy nhà nước mới có chỗ mà bơm tín dụng, mà thổi giá đất, mà cho vay mua xe hơi ở hai cái đô thị lớn. Của cải thì miền Tây làm ra, nhưng nó không đọng lại ở miền Tây. Nó chảy ngược về nơi có giá đất cao, có ngân hàng, có việc lương khá. Rồi con người, như nước, cũng chảy theo về đó.

Đất thì không biết đi. Người thì biết. Nên ruộng ở lại, còn người thì lên phố.

Nói cho cùng, tấm bản đồ di cư này không đo vùng nào giỏi vùng nào dở. Nó chỉ cho thấy của cải đang đọng ở đâu. Chỗ nào của cải đóng cục lại thành tiền, thành đất, thì người dồn về chỗ đó. Còn nơi đổ mồ hôi làm ra của cải thì cứ vắng dần. Đó là cái luật lạnh lùng của đồng tiền, chẳng phải lỗi của ai.

Nhưng có điều này. Cái gì bị định giá quá rẻ thì không rẻ được mãi. Ruộng đất và sức người miền Tây đang bị dìm ở đáy, nhưng cả cái núi nợ và giá đất ngất ngưởng trên kia rốt cuộc cũng phải sống nhờ cái ăn thật, nhờ mồ hôi thật. Tới cái ngày hệ thống hết chỗ thổi giá và bắt đầu đói của cải thật, người ta sẽ phải định giá lại con cá con lúa, định giá lại bàn tay người nông dân.

Lúc đó dòng chảy sẽ quay đầu. Cái nơi hôm nay ai cũng bỏ đi, biết đâu lại là nơi của cải tìm về.

Đám trẻ bỏ xóm anh mà đi, không phải vì quê đã hết giá. Chỉ là chưa tới lúc quê được trả giá thôi.