Tăng trưởng 10% thì Việt Nam được gì: được chỗ đứng, chưa chắc được của cải

Cả nước mấy nay hỏi nhau một câu, tăng trưởng mười phần trăm thì rốt cuộc mình được gì. Hỏi vậy vì nó nghịch quá. Trên tivi con số đẹp như tranh, mà bước ra khỏi cái tivi thì ai cũng kêu khó, lương không đuổi kịp giá, vay thì đắt lòi. Nước được đặt mục tiêu phình thêm mười phần trăm một năm, mà cái phần phình đó đi lạc đâu mất, chẳng chịu ghé nhà ai. Thế mới tài. Thực ra câu trả lời không nằm ở chỗ ai cũng nghĩ.

Muốn biết được gì, phải hiểu vì sao mình chốt 10% và sao người ta để cho mình lớn. Thế giới giờ thừa hàng, thừa vốn, chỉ thiếu người chịu mua và chịu vay. Việt Nam chốt tăng trưởng hai con số, có thể hiểu là giơ tay nhận cái vai người tiêu lớn đó, nên dễ thành cái túi tiền chung ai cũng muốn giữ cho sống khoẻ. Vốn chảy vào, hạ tầng mọc lên, việc làm có thêm, và được yên. Đó là cái được. Nhưng được mời ngồi vào bàn tiệc không có nghĩa là được chia phần.

Mở cầu nói cho sang, chứ bản chất là bỏ tiền ra tiêu và vay nợ ra tiêu. Tăng trưởng kiểu này chạy khá nhiều bằng tiền vay với công trình, bơm tiền ra trước, làm ra của cải sau. Tiền ra nhiều mà cầu vốn còn lớn hơn thì giá cả leo, lãi vay đắt, còn đồng lương người đi làm công lết sau cùng. Con số mười phần trăm cộng hết cả phần tiêu, phần vay, phần đổ bê tông, nên nó phình thật, nhưng phần phình đó dễ chảy vào giá tài sản và vào túi người cho vay trước, còn bảng lương thường đến sau.

Nhìn ai đứng gần cái vòi là rõ. Người hốt đậm không phải anh công nhân làm ra hàng, mà là lớp ngồi ngay cửa cái máy bơm tiền: ngân hàng, mấy tập đoàn trụ cột ôm sẵn cổ phần, người phát hành nợ đổi lấy cục tiền mặt tươi, và một lớp nhà giàu mới nổi lên theo chính dòng tiền đó. Đất với cổ phiếu hồi còn sốt cũng vậy, ai vào sớm thì ôm tiền về, kẻ vay nợ mua trên đỉnh thì giờ ngồi ôm hàng, bất động sản đứng im, cổ phiếu lình xình. Người làm ra của cải thật đứng xa cái vòi nhất, nên thấm nước sau cùng.

Thế VN làm gì với cái chỗ đứng cả thế giới đang thèm? Đang gấp rút dựng trung tâm tài chính quốc tế để hứng vốn ngoại, thúc đẩy thị trường vốn để chia lửa cho bất động sản đang kẹt, nâng hạng chứng khoán để mở cửa đón khách to. Nói gọn là dựng cái máy biến mấy khoản nợ có dòng tiền trong nước thành hàng bán được cho tiền ngoài. Khôn, mà cũng liều. Vì nâng hạng chẳng khác gì mở rộng cửa hàng đón khách đi xe hơi, mở to tới đâu mà kệ không có hàng ngon thì khách ngó một cái rồi đi. Hàng ngon là doanh nghiệp làm ra tiền thật, không phải cái bảng giá vẽ cho đẹp.

Mà muốn có hàng ngon đó, đường chắc nhất là thế này. Nhà nước nên đòi vốn ngoại vào cho thực chất, kéo theo nhà máy, công nghệ, và nhất là nâng cấp con người, cho người mình học được nghề, nắm được tri thức, chứ không cho vào cắm cờ hút ưu đãi rồi gia công lấy công làm lãi. FDI chịu chuyển giao công nghệ và tri thức, lại chịu để doanh nghiệp trong nước bắt được nhịp, thì năng suất trong nước mới nhích lên, năng suất nhích thì mới làm ra thêm của cải để giữ lại. Đó mới là lúc cái vị thế thành cái của mình, chứ không phải mấy cái lễ ký kết tỉ đô chụp hình xong để đó.

Vậy nên cái được thật của một quốc gia không nằm ở con số treo trên bảng. Của cải không ở lại với người tiêu, cũng không ở lại với người lướt, nó ở lại với người làm ra nó. Mà làm ra nhiều hay ít thì rốt cuộc thứ quyết định nhất là năng suất, còn chia ra sao lại là chuyện khác. Năng suất nhích lên từng năm thì phần giữ lại mới dày thêm; năng suất giậm chân thì mọi con số tăng trưởng chỉ là tiền vay tiêu hôm nay, mai phải trả, kèm cả nợ lẫn cái phận phụ thuộc vào đồng tiền người khác.

Được chọn, không phải là được giữ.